H αυτομεμψία του Αγ. Ιωσήφ του Ησυχαστή (Μητρ. Χαλεπίου Παύλος) .

Αυτομεμψία, τέχνη τεχνών, είσοδος όλων των αρετών! Πλούσια είναι η πνευματική ασκητική παράδοση γύρω απ’ αυτήν την διδασκαλία, και ο Γέροντας Ιωσήφ ο Ησυχαστής αποτελεί έναν ιδιαίτερα ξεχωριστό διδάσκαλο και εφαρμοστή.

Όντως είναι δύσκολος ο αγώνας κατά του εαυτού μας, κατά του εγωισμού, κατά της αυτοδικαιώσεως, ιδιαιτέρως δε του σύγχρονου ανθρώπου, που είναι γέννημα της καταχρηστικής κοινωνίας, στην οποία παλεύει ο άνθρωπος να εξαφανίζει τον άλλον για να υπάρχει αυτός και μόνον.

Όμως όσο είναι αυτή η τέχνη δύσκολη, τόσο είναι και απαραίτητη. Γι’ αυτό η συμβολή του Γέροντος Ιωσήφ είναι ιδιαίτερα ωφέλιμη σήμερα. 

Αν δεν έχεις επικοινωνία με τον Θεό, έχεις επικοινωνία με τα κοσμικά .

γ. Μωυσής Αγιορείτης

Ο Μέγας Αθανάσιος λέγει: «Ενώ ο νους του ανθρώπου πλάσθηκε από τον Πανάγαθο Θεό για να βλέπει συνεχώς την ωραιότητα του Θεού και να φωτίζεται από τις θεϊκές λαμπρότητες, μετά την πτώση στράφηκε μ' εμπάθεια στη θέα της κτίσεως. Έτσι αντί οι άνθρωποι να έχουν προσηλωμένο το νου τους στον Θεό, προσκολλήθηκαν στα κτίσματα, προσκυνώντας τα ως Θεούς». Πολλοί μας ρωτούν τί να πράξουν στην παρούσα κρίση. Ό Μ. Αθανάσιος συνοπτικά μας λέγει πώς φθάσαμε έως εδώ. Ό προφήτης Δαυίδ στους ωραιότατους ψαλμούς του επιμένει• «έκκλινον από κακού και ποίησον αγαθόν».

Όταν φεύγουμε από το εξομολογητάρι και δεν είμαστε αναπαυμένοι .

Πολλοί αναρωτιούνται σχετικά με την εξομολόγηση και την άφεση αμαρτιών, πότε άραγε η άφεση αμαρτιών είναι τυπική και όχι ουσιαστική; Και να γνωρίζουμε καλά, πως όσες φορές δικαιολογούμε τον εαυτό μας εν ώρα εξομολογήσεως, άφεση αμαρτιών δεν παίρνουμε από τον Θεό και η απόδειξη είναι πως φεύγουμε από το μυστήριο της εξομολογήσεως χωρίς να είμαστε αναπαυμένοι.

Η δικαιολογία είναι η απαρχή της πτώσης .

Ας φανταστούμε την ψυχή μας σαν το αγεώργητο χωράφι, όπου τα καλά φυτά αποτελούν την συνείδηση που έχει φυτευτεί από τον ίδιο τον Θεό. Τα δε ζιζάνια είναι οι αμαρτίες μας και οι ρίζες τους είναι τα πάθη μας. Για να απαλλαγεί ο καλός γεωργός από τα ζιζάνια πρώτα τα αποκαλύπτει, ξεσκεπάζει από το χώμα την ρίζα τους και εν συνεχεία τα ξεριζώνει με περισσή επιμέλεια. Αυτά βέβαια συνεχίζουν να ξεφυτρώνουν και εκείνος πάλι τα ξεριζώνει αν θέλει τα καλά φυτά να δώσουν καρπό. Ποιος σώφρων γεωργός θα σκέπαζε με χώμα τα ζιζάνια;

Αρχή μετανοίας... με απλά βήματα .

Πώς θα μετανοήσει κανείς; Πώς θ' αρχίσει; Χρειάζεται να ξαποστάσει κατ' αρχάς, να ξελαχανιάσει από το καθημερινό τρεχαλητό, το κυνηγητό της ηδονής, να στραφεί προς τα μέσα του, να κινηθεί από τη συνεχή ετεροπαρατήρηση στην αυτοπαρατήρηση, από το κουτσομπολιό των πάντων στη συνομιλία με τον άγνωστο εαυτό του.

Να σκύψει λίγο μέσα του, να σκάψει εντός του, να δει τις δυνάμεις, τις δυνατότητες, τα όρια, τις αντοχές, τα δοθέντα τάλαντα. Χρειάζεται περισυλλογή, αυστηρός αυτοέλεγχος, επιείκεια και κατανόηση των άλλων.

Θεραπεία του χαρακτήρα που εύκολα πέφτει στην κατάκριση (γ. Ιωσήφ Βατοπαιδινός) .

Kάθε ανθρώπινος χαρακτήρας θεωρείται ασθενής, όταν απουσιάζει απ αυτόν η θεία Χάρη, που τελειοποιεί και συνέχει τα πάντα, αφού «τά ασθενή θεραπεύει και τα ελλείποντα αναπληροί». Aυτό τονίζει και ο Kύριός μας, όταν λέει ότι «χωρίς εμού ου δύνασθε ποιείν ουδέν» ( Ιω. 15,5).

Eκτός όμως της παρουσίας της Χάριτος, απαραίτητα χρειάζεται και η ανθρώπινη πρόθεση και συνεργασία, σύμφωνα με τους ηθικούς κανόνες της λογικής και τις θείες εντολές, που θα προκαλέσουν τη θεία επέμβαση.

Περί ταπεινώσεως (γ. Γερμανός Σταυροβουνιώτης) .

Ὅποιος ἔχει τήν ταπείνωση μιμεῖται τόν ἴδιο τόν Χριστό. Οὐδέποτε παρεκτρέπεται, οὔτε κατακρίνει, οὔτε ὑπερηφανεύεται. Τίς ἐξουσίες ποτέ δέν τίς ἐπιθυμεῖ. Ἀποφεύγει τίς τιμές τῶν ἀνθρώπων. Δέν φιλονικεῖ γιά κανένα πράγμα τοῦ κόσμου τούτου!

Δέν ἔχει παρρησία, ὅταν ὁμιλῆ, καί δέχεται πάντοτε τίς συμβουλές τῶν ἄλλων. Ἀποφεύγει τά ὡραῖα ἐνδύματα, καί ἡ ἐξωτερική του ἐμφάνιση εἶναι ἁπλή καί ταπεινή.

Ὁ ἄνθρωπος, πού ὑπομένει ἀγόγγυστα ταπεινώσεις καί ἐξουδενώσεις, πάρα πολύ ὠφελεῖται. Γιά τοῦτο, ὄχι νά λυπῆσαι, ἀλλά ἀπεναντίας νά χαίρεσαι γι’ αὐτά, πού ὑποφέρεις. Κερδίζεις ἔτσι τήν πολύτιμη ταπείνωση, μέ τήν ὁποία σώζεσαι.

Ο γερο-Εφραίμ «ο τάλας» - Αγιορείται Πατέρες και Αγιορείτικα .

Απέναντι από το Κελλί του Γερο-Υπατίου (τα Βλάχικα Κελλιά), πάνω από τα Κατουνάκια [στο Άγιον Όρος], φαίνεται μια σπηλιά, η οποία, όπως διηγούνται οι Γεροντάδες, επί Τουρκοκρατίας ήταν σπηλιά ληστών. Αυτή λοιπόν την σπηλιά ο Γερο-Εφραίμ την μετέτρεψε σε θείο Σπήλαιο της Βηθλεέμ, διότι την αγίασε με την αγία του ζωή. Ο Γερο- Εφραίμ καταγόταν από την Θεσσαλία. Είχε ψυχή ευαίσθητη και ταπεινή και πνεύμα ανδρείο και αγωνιστικό.

Πρακτικά μαθήματα ταπείνωσης (γ. Γερμανός Σταυροβουνιώτης) .

Παραπονιέσαι ότι δεν σου συμπεριφέρονται καλά αυτοί με τους οποίους συναναστρέφεσαι. Άκου τη συμβουλή μου: Εάν κάποιος δεν σου συμπεριφέρεται καλά, εσύ να του συμπεριφέρεσαι με καλωσύνη. Όλη η υπόθεση θέλει ταπείνωση. Ας πούμε ένα παράδειγμα: Σου λέγει κάποιος πως η δουλειά σου δεν είναι καλή. Να του πης: “Ευχαριστώ, που με συμβουλεύεις. Βοήθησε με να γίνω καλύτερος. Λέγε μου τα λάθη μου, για να τα διορθώσω”. Να δέχεσαι απ’ όλους συμβουλές, από ταπείνωση όμως και όχι από δειλία. Έτσι θα διατηρής στην ψυχή σου την ουράνια χαρά και την ειρήνη.

Η αυτομεμψία ως εργαλείο σωτηρίας έναντι της υπερηφάνειας .

Συχνά αναρωτιέσαι, πώς κατακτιέται η ταπείνωση; Πώς βάζουμε αρχή μετάνοιας και αλλαγής;

Λοιπόν, μην επιτρέπεις στον εαυτό σου αδελφέ να βρίσκει δικαιολογίες για τις αμαρτωλές σου πράξεις. Όταν πιάνεις τον εαυτό σου να προσπαθεί από συνήθεια να αυτοδικαιωθεί, ανάκοψε τον λογισμό και αντικατέστησέ τον με λογισμό ταπεινωτικό, ακόμη και αν φαινομενικά, σύμφωνα με την λογική σου, μπορεί και να έχεις το δίκαιο. Βοηθά η ενθύμηση μιας πρόσφατης αμαρτίας σου και η εξέτασή της. Σκέψου πόσο αξιόμεμπτος είσαι στα μάτια του Θεού και πόσο Τον λύπησε αυτή η πράξη. Πώς τώρα βρίσκεις δικαιολογία για τον αξιοκατάκριτο υποκριτικό σου εαυτό; Αλίμονο σ’ εκείνον που νομίζει τις αμαρτίες του μικρές, το δίχως άλλο θα πέσει σε μεγαλύτερες.

Η γνώση της αλήθειας για τον εαυτό μας ως μέσο ταπεινώσεως .

Η εν Χριστώ ζωή ακολουθεί την οδό της ταπεινώσεως. Αλλά τί είναι ταπείνωση; Είναι ο εξευτελισμός της προσωπικότητάς μας; Η έλλειψη σεβασμού στο πρόσωπό μας; Η καταπάτηση των δικαιωμάτων μας; Η μη αναγνώριση και ανταπόδοση της αγάπης και ευεργεσίας μας προς τους άλλους; Η αποτυχία των προσπαθειών μας; Τί είναι τελικά η ταπείνωση και γιατί ο σύγχρονος άνθρωπος την αποστρέφεται, αποφεύγει, φοβάται και αδυνατεί να την προσεγγίσει. Πολλοί νομίζουν ότι είναι μία εξώκοσμη αρετή που μόνο οι άγιοι θαυματουργικά απέκτησαν. Κάτι το απρόσιτο και δυσνόητο.

Πώς συνειδητοποιούμε την αμαρτωλότητά μας .

Πριν από κάθε θεραπεία είναι απαραίτητη η διάγνωση. Χωρίς διάγνωση, κάθε θεραπευτική αγωγή ριψοκινδυνεύει τη ζωή μας. Αλλά η διάγνωση του γιατρού στηρίζεται κυρίως στην εξιστόρηση των συμπτωμάτων της αρρώστιας εκ μέρους του ασθενούς.

Και είναι απαραίτητο, προκειμένου να υποβληθεί κανείς στον κόπο της θεραπείας, να γνωρίζει πρώτο μεν ότι είναι άρρωστος κι έχει ανάγκη γιατρού και δεύτερο να είναι σε θέση να πει ποιό μέλος του σώματός του πάσχει, πού αισθάνεται ενοχλήσεις, ποίο είναι το μέγεθος και ο βαθμός των ενοχλήσεων, καθώς και κάθε σύμπτωμα της αρρώστιας του. Αυτό αφ’ ενός μεν διευκολύνει τον γιατρό, αφ’ ετέρου δε οδηγεί στην κατάλληλη θεραπεία και γιατρεύει εύκολα και γρήγορα.

Η σύγκριση είναι το σταυροδρόμι του φώτους και του σκότους .

Ο λογισμός σύγκρισης όταν γίνεται με υπερήφανα ελατήρια οδηγεί προς την εξύψωση του εγώ και την ταπείνωση του άλλου. Εγώ δουλεύω περισσότερες ώρες άρα είμαι καλύτερος στην δουλειά από τον συνάδελφο· εγώ πάω κάθε Κυριακή στην εκκλησία, νηστεύω, κάνω ελεημοσύνες, εξομολογούμε άρα είμαι καλύτερος χριστιανός από τους περισσότερο κοσμικούς. Όλες αυτές οι σκέψεις παρότι φαινομενικά (εξωτερικά) μπορεί να είναι αληθοφανείς και "λογικές" ταυτόχρονα είναι και υπερήφανες.