Υπνωτισμός, Αυτοΰπνωσις, Φαντασία, Διαλογισμός .

Tοῦ κ. Ἰωάννου Μηλιώνη, ἐκπαιδευτικοῦ, μέλους τῆς Π.Ε.Γ

Ὁ ὅρος ὑπνωτισμὸς προῆλθε ἀπὸ τὴ σύντμηση τοῦ ὅρου «νεῦρο-ὑπνωτισμὸς», ποὺ εἰσήγαγε ὁ Σκωτσέζος χειρουργὸς Τζέϊμς Μπρέϊντ (James Braid) (1843), κι ὁ ὁποῖος σήμαινε «τὸν ὕπνο τοῦ νευρικοῦ συστήματος»[1].

Ἕνα πρόσωπο ποὺ βρίσκεται σὲ ὕπνωση ἐπιδεικνύει ὁρισμένα ἀσυνήθιστα χαρακτηριστικὰ καὶ ροπές, ἔναντι ἑνὸς μὴ ὑπνωτισμένου, εἰδικότερα ὑπερβολικὴ δεκτικότητα στὶς ὑποβολές.

Οἱ πρόγονοι τῆς σύγχρονης ὕπνωσης θὰ πρέπει πιθανῶς νὰ ἀναζητηθοῦν στοὺς «Ναοὺς τοῦ Ὕπνου» τῶν ἀρχαίων Ἀσκληπιείων καὶ στὶς μυστηριακὲς τελετὲς τῆς ἀρχαίας ἑλληνικῆς καὶ ρωμαϊκῆς ἐποχῆς, ὅπου οἱ ἐκστασιακὲς τελετουργίες κάλλιστα μποροῦν νὰ παραλληλιστοῦν μὲ τὶς σύγχρονες ὑπνωτιστικὲς πρακτικές.

Σήμερα διὰ τῆς ἐπιστήμης καταβάλλεται προσπάθεια νὰ ἐφαρμοσθοῦν τὰ εὑρήματα περὶ τὴν ὕπνωση γιὰ τὴν θεραπεία διαφόρων ἕξεων καὶ παθολογικῶν καταστάσεων, γιὰ τὶς δυνατότητες τῶν ὁποίων ὅμως ὑπάρχουν παράλληλα καὶ σοβαρὲς ἐπιφυλάξεις.

Ἡ ὑπνοθεραπεία, ὡς λέγουν, ἐφαρμόζεται προκειμένου νὰ τροποποιηθεῖ ἡ συμπεριφορὰ ἑνὸς ἀνθρώπου, τὸ συναισθηματικὸ περιεχόμενο καὶ οἱ στάσεις τῆς ζωῆς του, καθὼς ἐπίσης καὶ ἕνα εὐρὺ φάσμα συνθηκῶν, ποὺ συμπεριλαμβάνουν δυσλειτουργικὲς συνήθειες, ὅπως ἀνησυχία, ἀσθένειες ποὺ σχετίζονται μὲ τὸ στρές, τὴν διαχείριση τοῦ πόνου καὶ -καθὼς ἰσχυρίζονται- τὴν προσωπική του ἀνάπτυξη.

Οι καρποί της καρδιακής προσευχής (γ. Κλεόπας Ήλιε) .

Κατά τις διδασκαλίες των Αγίων Πατέρων και των μεγάλων εργατών της προσευχής, ο πρώτος καρπός αυτής είναι η προσοχή και μετά η σεμνότητα. Αυτοί οι δύο καρποί, αν και φαίνονται πολύ μικροί, όμως εκδηλώνονται πριν από τους άλλους στον αγωνιστή της ιεράς προσευχής. Αποκτούνται με την επίμονη εξάσκηση σε οποιοδήποτε είδος προσευχής, αλλά ιδιαίτερα και εμφανέστερα στην εξάσκηση της νοεράς μνήμης του Ιησού, που είναι έργο ανώτερο από την ανάγνωση των ψαλμών, την ψαλμωδία και τις άλλες προφορικές προσευχές.

Να μην αφήνεις τον πειρασμό να σε κάνει να φαντάζεσαι... .

Όταν ο άνθρωπος είναι νεώτερος, αδύνατον να μη πολεμήται από αισχρούς λογισμούς και φαντασίας, πρέπει να τους διώκη αμέσως και να λέγη την ευχήν του Ιησού και αυτοί φεύγουν, αλλά πάλιν θα έλθουν, πάλιν ο άνθρωπος τους διώκει με την ευχήν και με την νήψιν, δηλαδή με την προσοχήν και την επαγρύπνησιν του νοός.

Πρέπει να προσέχη κανείς, να μην αφήνη τον πειρασμόν να σχηματίζη φαντασίαν, διότι πρώτον η φαντασία γίνεται και μετά ο λογισμός και μετά η αισχρά ηδονή.

Αγ. Παΐσιος: Περί φαντασίας και πλάνης .

Αγ. Παΐσιος

Γέροντα, έχετε πει ότι πρέπει να αποφεύγουμε κατά την ώρα της προσευχής να φέρνουμε στον νου μας διάφορες εικόνες από την ζωή του Χριστού κ.λπ. Γιατί;

-Για να μη μας πλανέσει ο διάβολος με φαντασίες. Η φαντασία είναι καλή, είναι μεγάλη δύναμη, αν αξιοποιηθεί. Μερικοί άνθρωποι μπορεί λ.χ. να δουν τώρα ένα τοπίο και μετά από έναν χρόνο να το θυμούνται ακριβώς όπως είναι και να το ζωγραφίσουν. 

Αυτό είναι μια ικανότητα που την δίνει ο Θεός στον άνθρωπο, αλλά ο διάβολος την εκμεταλλεύεται. Εκείνοι που πλανιούνται, ό, τι βλέπουν ή διαβάζουν, το φαντάζονται όπως θέλουν και ύστερα αυτήν την φανταστική εικόνα την πιστεύουν για πραγματικότητα. Για να βοηθηθούν, χρειάζεται πολλή παρακολούθηση οι καημένοι, γιατί συνέχεια τους ξεγελάει ο διάβολος.

Περί Προσευχής (γ. Ιωσήφ Βατοπαιδινός) .

Οι Άγιοι Πατέρες μας επενόησαν διαφόρους πρακτικούς τρόπους αυτοσυγκεντρώσεως και ασκήσεως της μονολογίστου ευχής και επικλήσεως. Η εργασία αυτή ονομάζεται νήψις και καρδιακή ή νοερά προσευχή και ένας είναι ο κύριος σκοπός της, η τήρησι και φυλακή του νοός. Αν «η παράχρησις των νοημάτων γεννά την κατάχρησιν των πραγμάτων», που είναι και η κατ’ ενέργειαν αμαρτία, τότε επιβάλλεται η τήρησι του νοός, ώστε απ’ αυτή την πρώτη σκέψι, την «προσβολή», και εκ προοιμίων να αποκόπτεται η παντοειδής κακία και έτσι να επιτυγχάνεται ακόπως η σωτηρία. «Εις τας πρωΐας απέκτεινον πάντας τους αμαρτωλούς της γής» (Ψλ. 100, 8), λέγει ο Δαυίδ, και «θυγάτηρ Βαβυλώνος η ταλαίπωρος… μακάριος ος κρατήσει και εδαφιεί τα νήπιά σου προς την πέτραν» (Ψλ. 136, 8-9). Η αναφορά «εις τας πρωίας» και «τα νήπια» υπονοεί την προσβολή και την αρχή κάθε νοήματος.

Περισπασμός και προσοχή (Αγ. Ιγνάτιος Brianchaninov) .

Οἱ ἄνθρωποι ποὺ ἔχουν κοσμικὸ φρόνημα θεωροῦν τὸν περισπασμὸ (μετεωρισμό) ἀθῶο, οἱ ἅγιοι πατέρες ὅμως λένε πὼς εἶναι ἡ ἀρχὴ ὅλων τῶν κακῶν.

Ὅποιος ἔχει παραδοθεῖ στὸν περισπασμὸ ὅλων τῶν πραγμάτων καὶ τῶν θεμάτων, ἀκόμα καὶ τῶν πιὸ σοβαρῶν, ἔχει ἀντίληψη πολὺ περιορισμένη καὶ ἐπιφανειακή.

Ὅποιος ἔχει παραδοθεῖ στὸν περισπασμό, εἶναι συνήθως ἀσταθής. Τὰ αἰσθήματα τῆς καρδιᾶς του δὲν ἔχουν βάθος καὶ δύναμη, γι’ αὐτὸ εἶναι ρευστὰ καὶ ἐφήμερα.

Ὅπως ἡ πεταλούδα πετάει ἀπὸ λουλούδι σὲ λουλούδι, ἔτσι κι αὐτὸς ποὺ ἔχει παραδοθεῖ στὸν περισπασμό, τρέχει ἀπὸ τὴ μία σωματικὴ ἀπόλαυση στὴν ἄλλη κι ἀπὸ τὴ μία μάταιη φροντίδα στὴν ἄλλη.

Η φαντασία: Το όπλο των δαιμόνων (Β′ Μέρος) .

Περί φαντασίας στην προσευχή (Αγ. Ιγνάτιος Μπριαντσανίνωφ)

Ὅποιος προσέχει τὸν ἑαυτὸ του πρέπει ν’ ἀπαρνηθεῖ γενικὰ κάθε φαντασίωση, ὅσο ἑλκυστικὴ καὶ εὔσχημη κι ἂν φαίνεται αὐτή. Κάθε φαντασίωση εἶναι περιπλάνηση τοῦ νοῦ ὄχι στὴν περιοχὴ τῆς ἀλήθειας ἀλλὰ στὴ χώρα τῶν φαντασμάτων, ποὺ δὲν ὑπάρχουν οὔτε πρόκειται νὰ ὑπάρξουν καὶ ποὺ πλανοῦν τὸν νοῦ, ἐμπαίζοντάς τον. Συνέπειες τῶν φαντασιώσεων εἶναι ἡ ἀπώλεια τῆς προσοχῆς, ὁ σκορπισμὸς τοῦ νοῦ καὶ ἡ σκληρότητα τῆς καρδιᾶς τὴν ὥρα τῆς προσευχῆς. Ἔτσι ἀρχίζει ἡ διαταραχὴ τῆς ψυχῆς. 

Η φαντασία: Το όπλο των δαιμόνων (Α′ Μέρος) .

Η φαντασία είναι επικίνδυνη (γ. Παΐσιος) 

 - Γέροντα, έχετε πει ότι πρέπει να αποφεύγουμε κατά την ώρα της προσευχής να φέρνουμε στον νου μας διάφορες εικόνες από την ζωή του Χριστού κ.λπ. Γιατί;

- Για να μη μας πλανέσει ο διάβολος με φαντασίες. Η φαντασία είναι καλή, είναι μεγάλη δύναμη, αν αξιοποιηθεί. Μερικοί άνθρωποι μπορεί λ.χ., να δουν τώρα ένα τοπίο και μετά από έναν χρόνο να το θυμούνται ακριβώς όπως είναι και να το ζωγραφίσουν. Αυτό είναι μια ικανότητα που την δίνει ο Θεός στον άνθρωπο, αλλά ο διάβολος την εκμεταλλεύεται. Εκείνοι που πλανιούνται, ό,τι βλέπουν ή διαβάζουν, το φαντάζονται όπως θέλουν και ύστερα αυτήν την φανταστική εικόνα την πιστεύουν για πραγματικότητα. Για να βοηθηθούν, χρειάζονται πολλή παρακολούθηση οι καημένοι, γιατί συνέχεια τους ξεγε­λάει ο διάβολος.